Chrystus opuszczający Swoją Matkę - Lorenzo Lotto

 

Nie osiągnął sukcesu  ekonomicznego, a kiedy niemal stracił wzrok, przez ostatnie lata życia został świeckim  bratem przy zakonie w Loretto. Pobyt w Rzymie umożliwił mu zapoznanie się    z dziełami Rafaela i Michała Anioła, z których twórczości  przejął pewne wątki ujawniające się w jego obrazach w postaci wyrazistej charakterystyki psychologii przedstawianych osób i umiejętności wytworzenia sugestywnej atmosfery w obrazach o treści religijnej. W ten sposób ukształtował się jego niepowtarzalny język malarski, w wielu wypadkach niemający nic wspólnego z renesansową równowagą. 

Reprodukowane dzieło pochodzi z Bergamo. Lotto w masywnej ramie architektonicznej umieścił scenę, która ze względu na charakter ruchu postaci  i mocne światło może przywodzić na myśl przedstawienie teatralne. Temat pochodzi ze średniowiecznego tekstu, znanego jako Sette dolori della Vergine [Siedem Boleści Najświętszej Marii Panny ]. Chrystus, zanim wyruszył do Jerozolimy, poprosił  Matkę o błogosławieństwo, a ona znając przyszłe losy Syna, padła zemdlona. Podtrzymali ją Magdalena,    św. Jan i jej matka Anna. Tekst ten był jednym z najczęściej przedstawianych w sacre rappresentazioni, spektaklach teatralnych wystawianych w czasie Wielkiego Tygodnia. Przyczyna tak wielkich cierpień Matki i Syna zostaje wyjaśniona dzięki  karteczce przypiętej do jabłka, znajdującego się na pierwszym planie. Tekst wyraża nadzieję rodzaju ludzkiego oczekującego Odkupienia.

Miguel Cervantes

 

Literaturą zajął się w wieku 33 lat. Był weteranem walk europejskiego rycerstwa przeciw Turkom. W bitwie pod Lepanto w 1571 roku został ranny w lewą rękę, która pozostała bezwładna do końca życia. 

W więziennym odosobnieniu wpadł na pomysł powieści o fantaście większym niż on sam. Miała to być historia o hiszpańskim szlachcicu, który – naczytawszy się starych romansów rycerskich – uroił sobie, iż sam jest takim rycerzem. 

Ze swym głupawym giermkiem Sancho Pansą ruszył więc bronić wszystkich uciśnionych świata. W 1605 roku pierwsza część dzieła „Przemyślny szlachcic  Don Kichot z Manczy” była gotowa. 

Jej sukces był tak zawrotny, że w ciągu zaledwie dwóch tygodni  od ukazania się pierwszego wydania aż trzy madryckie drukarnie opublikowały pirackie wydania książki. Tak zaczęła się kariera jednej z najbardziej znanych opowieści w całej historii światowej literatury.

 Don Kichot, podążający za ułudami swego szlachetnego, choć obłąkanego umysłu, stał się patronem wszystkich obrońców spraw godnych, ale skazanych na przegraną. Z jednej strony nieodparcie śmieszył , gdy wiatraki brał za gigantów, a stado owiec za nieprzyjacielskie armie, ale z drugiej budził swoim idealizmem  sympatię  i najwyższy szacunek.

 Stworzenie tak wiekopomnej postaci nie poprawiło jednak  znacząco sytuacji materialnej pisarza. Twórca umarł w biedzie         i zapomnieniu.

Święty Hieronim w pracowni

 

Obraz był częścią nastawy ołtarzowej namalowanej przez Colantonia w 1450 r., do kościoła San Lorenzo w Neapolu. Kompozycja ukazuje świętego w pracowni  zajętego wyjmowaniem ciernia z łapy lwa. Łagodne spojrzenie zwierzęcia świadczy  o jego dozgonnej wdzięczności.

 Malarz przedstawił św. Hieronima siedzącego na drewnianym tronie, wśród półek z iluminowanymi księgami i bezładnie porozrzucanymi pergaminami. Otwarty manuskrypt z kałamarzem i przyrządami do pisania nawiązuje do działalności świętego jako tłumacza i komentatora Pisma Świętego. Święty Hieronim, wybitny znawca języka hebrajskiego i greki, jak również retoryki    i prawa, był autorem pierwszego przekładu Biblii na łacinę, zwanego Wulgatą, którą opracował u schyłku IV w.

 Biała broda świętego stanowi odwołanie do jego olbrzymiego autorytetu w środowisku kościoła. Niewielkie wnętrze, w którym został przedstawiony św. Hieronim, przypomina typowy, renesansowy gabinet. Pomieszczenie to, niezwykle popularne w XV w., ze względu na niewielkie rozmiary doskonale nadawało się do osobistej nauki i rozmyślań humanisty i erudyty, bez względu na to, czy był on władcą, literatem czy artystą. Liczne księgi oprawione w pergamin widoczne na półkach za świętym są wyraźną aluzją do kulturalnego środowiska epoki humanizmu,      w której studia i pisanie dzieł naukowych odgrywały niezwykle istotną rolę.

Irit Amiel (Irena Librowicz)

 

Pochodzi  z Częstochowy. Wojnę przeżyła w Polsce, częściowo          w getcie w swoim rodzinnym mieście, częściowo ukrywając się po „aryjskiej” stronie.

 Wyjechała z Polski w 1945, mieszkała w Izraelu. Przetłumaczyła na polski wiersze poetów hebrajskich (wydała antologię), a także literaturę polską na hebrajski (m.in. Marka Hłaskę, Henryka Grynberga, Hannę Krall, Wisławę Szymborską). Była pisarką dwujęzyczną, po polsku wydała dwa tomy wierszy: Egzamin             z Zagłady oraz Nie zdążyłam. 

Tomik jej miniaturowych opowiadań Osmaleni dotyczy nie tyle samej Zagłady, ile jej skutków, ujawniających się nieraz po wielu latach. Tytuł książki wydaje się wyjątkowo trafną metaforą, oddającą istotę „syndromu ocalonych”.

 Opowiadania Irit Amiel są właściwie mikrobiografiami, naszkicowanymi w maksymalnie zwięzły sposób i osadzonymi na ogół  w realiach powojennego życia w Izraelu.

 Pisarka przekonuje, że ci, którzy wyszli z życiem z Holokaustu, nie wyszli z niego cało. Na ocalonych-osmalonych na zawsze pozostaje niezmywalny ślad ognia Zagłady, której wspomnienie dopada ich nawet po wielu latach pozornie szczęśliwego życia. Polszczyzna Irit Amiel jest przejrzysta i zwięzła, a jednocześnie żywa                     i obrazowa. Pisarka mistrzowsko operuje skrótem myślowym           i celną puentą.

Wrzask mody - Parasol

 

Parasol noś i przy pogodzie!

 To zabawne, ale przed XVIII wiekiem parasole nie miały nic wspólnego z deszczową pogodą.

 Dopiero w roku 1750 niejaki Jonas Hanway wpadł na wiekopomny pomysł schowania się pod parasolem słonecznym        w czasie ulewy.

 Kiedy ludzie na ulicy zobaczyli, jaki użytek robi  z osłony przed słońcem, przecierali ze zdumienia oczy. W Londynie Jonas natychmiast podpadł dorożkarzom, którym jego pomysł wybitnie nie przypadł do gustu. 

Obawiali się, że szaleństwo mody na parasole w deszczu pozbawi ich części zarobków.

 Obrzucali go wyzwiskami, urągali i wygwizdywali, ale twórca nowej mody ignorował ich całkowicie.

Mikołaj Gogol

 

Szlacheckiego syna z zapadłej ukraińskiej wsi dręczyła nuda prowincji. Trwał jednak w przekonaniu, że gdzieś tam, w dalekim Petersburgu, życie toczy się pięknie i podniośle.

 Kiedy jednak znalazł się w stolicy carskiego imperium, szybko odkrył ,iż jego mieszkańców zżera jeszcze większa nuda                      i pospolitość. 

Cała jego twórczość to zemsta za to rozczarowanie. Gdy carska policja zaliczyła ucznia Gogola do zwolenników „wolnomyślnych” profesorów wytropionych w gimnazjum, ukończył szkołę                  z najniższą , 14. rangą urzędniczą.

 Z takim wykształceniem trudno mu było znaleźć interesującą posadę w Petersburgu. Bez powodzenia próbował kariery urzędniczej, aktorskiej i literackiej. Dopiero zachęty Puszkina sprawiły, że Gogol ponownie chwycił za pióro.

 Czytelnicy mieli mu jednak za złe, że szydzi z „synów ziemi rosyjskiej”, a sam Gogol był niezadowolony z tego, że – szydzi zbyt mało. Szybko jednak te zaniedbania nadrobił, pisząc sztukę „Rewizor”. 

Jednak satyra na Rosję prowincjonalną była tak dosadna, że na autora posypały się gromy. Zaszczuty Gogol wybrał się w podróż po Europie Zachodniej.

 Z podróży przywiózł do kraju powieść „Martwe dusze”- to zakamuflowany atak na carski absolutyzm, który prowadzi miliony Rosjan do całkowitej degrengolady moralnej. Umarł            w przekonaniu, że jest za mało utalentowany, aby pokazać prawdziwe, szlachetne oblicze swojej ojczyzny.

Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami

 

Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami – w XVII- wiecznych rejestrach rodu Farnese obraz ten figurował jako dzieło Filippa Lippiego i był przechowywany w rzymskim pałacu rodowym.          W 1734 r. z woli Karola Burbona przewieziono go do Neapolu, podobnie jak większość kolekcji. O autorstwie Botticellego dyskutowano jeszcze w początkach XIXw., kiedy Bernard Berenson, badając fragmenty gorszej jakości, zaklasyfikował kompozycję do grupy obrazów pędzla „Amico di Sandro”, do której zwykł włączać dzieła o niepewnej atrybucji. Dzisiejsi badacze zgodnie uznają  autorstwo Botticellego, twórcy licznych przedstawień tematu Madonny z Dzieciątkiem i aniołami. Początkowo artysta wzorował się na kompozycjach Filippa Lippiego, później wykształcił własną wersję tematu, którą ilustruje Madonna w ogrodzie różanym w zbiorach Luwru. Botticelli uczył się w pracowni Filippa Lippiego. W 1467 r., po wyjeździe mistrza do Orvieto, został uczniem Andrei del Verrocchia, a następnie Pollaiuola. Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami ze zbiorów Capodimonte nosi wyraźnie ślady tych doświadczeń, stanowiąc jednocześnie niezależny malarski rezultat przetworzenia wpływów mistrzów. Matka Boska siedząca pod gołym niebem, w ogrodzie, delikatnie podtrzymuje Dzieciątko, podczas gdy od dołu patrzą na nią anioł i mały św. Jan Chrzciciel. Pejzaż w tle kompozycji przywodzi na myśl toskańskie wzgórza. Za pasem murów, nawiązującym do architektury florenckiej, widnieje pełen uroku krajobraz wiejski tej krainy. Bliżej widza natomiast artysta umieścił scenę intymnego dialogu matki i dziecka, o symbolicznej, uniwersalnej wymowie.

Święta Bożego Narodzenia

 

Święto obchodzone na pamiątkę i dla uczczenia tajemnicy narodzin Jezusa. Liturgiczne święto Bożego Narodzenia powstało w Kościele zachodnim w Rzymie w IV w.

 Na dzień obchodów Bożego Narodzenia obrano 25 grudnia – czas przesilenia zimowego (chrześcijanie  nie znali bowiem rzeczywistej daty narodzin Jezusa ). 

„Boże Narodzenie jest wydarzeniem pełnym światła, jest świętem światła: w Dziecięciu z Betlejem pierwotne światło powraca, by na nowo zabłysnąć na niebie ludzkości, i rozprasza chmury grzechu.

 Blask ostatecznego triumfu Boga pojawia się na horyzoncie historii, by ukazać ludziom będącym  w drodze nową przyszłość, pełną nadziei. Wspólnota wierzących zbiera się na modlitwie            w każdym zakątku świata, by słuchać tej nowiny.

 Pośród mroźnej zimy i śniegu czy w tropikalnym upale ta noc jest Nocą Świętą dla wszystkich”. 

6 grudnia Św. Mikołaja

Święty Mikołaj jest chyba najbardziej zapracowanym świętym patronem. Opiekuje się nawet polnymi myszami i wilkami, nie pomijając pasterzy, żeglarzy, uczonych, uczniów …

 O jego życiu niewiele wiadomo. Prawdopodobnie urodził się w połowie III w. w Patarze. Jako biskup Miry zasłynął z pobożności       i hojności.

Biednym rozdawał jałmużnę i podobno nocą podrzucał podarunki pod drzwi ubogich parafian. Nie oczekiwał w zamian wdzięczności, a swoją pomoc ofiarowywał, ukrywając się, by nie narażać biednych na upokorzenie. 

Wiele jest  opowieści o cudach, których dokonał biskup. Według jednej z nich Mikołaj ukazując się marynarzom, pomagał odnaleźć drogę do portu statkom zagubionym w czasie sztormu. Być może właśnie z tego powodu, często znajdujące się blisko morza kościoły, są właśnie jemu poświęcone.

 Najważniejsze, co zawdzięczamy ulubionemu świętemu to mądrość, która mówi, że więcej jest radości  z dawania, niż          

z otrzymywania. W tym sensie każdy z nas może zostać „mikołajem”, sprawiając komuś radość.